A/L ICT II පත්රය - ව්යුහගත රචනා ප්රශ්න මාලාව
ඒකකය 07: පද්ධති විශ්ලේෂණය සහ සැලසුම් කිරීම (Systems Analysis and Design) පිළිබඳ සම්පූර්ණ විෂය නිර්දේශයම ආවරණය වන ආදර්ශ ප්රශ්නය සහ සවිස්තරාත්මක පිළිතුරු විවරණය.
විභාග ප්රශ්න පසුබිම (Scenario)
"සුවසෙත" පුද්ගලික රෝහලේ දැනට ක්රියාත්මක වන අතින් සිදුකරන (Manual) රෝගී ලියාපදිංචි කිරීමේ සහ ඖෂධ නිකුත් කිරීමේ පද්ධතිය වෙනුවට, නව ස්වයංක්රීය පරිගණක තොරතුරු පද්ධතියක් (Automated Information System) ස්ථාපනය කිරීමට පාලනාධිකාරිය තීරණය කර ඇත. මෙම ව්යාපෘතිය භාරගත් පද්ධති විශ්ලේෂක (System Analyst) කණ්ඩායමට මුහුණ දීමට සිදුවන පියවර පදනම් කරගෙන පහත ප්රශ්න වලට පිළිතුරු සපයන්න.
(A) මෘදුකාංග සංවර්ධන ජීවන චක්රය සහ ශක්යතා අධ්යයනය
ප්රශ්න:
1. මෘදුකාංග සංවර්ධන ජීවන චක්රයේ (SDLC) ප්රධාන අදියර (Phases) 6 අනුපිළිවෙලින් දක්වන්න.
2. මෙම රෝහල් ව්යාපෘතිය ආරම්භ කිරීමට පෙර සිදුකරන ශක්යතා අධ්යයනයේදී (Feasibility Study) සලකා බලන ප්රධාන ශක්යතා වර්ග 3ක් දක්වා ඒවා කෙටියෙන් පැහැදිලි කරන්න.
1. මෘදුකාංග සංවර්ධන ජීවන චක්රයේ (SDLC) ප්රධාන අදියර (Phases) 6 අනුපිළිවෙලින් දක්වන්න.
2. මෙම රෝහල් ව්යාපෘතිය ආරම්භ කිරීමට පෙර සිදුකරන ශක්යතා අධ්යයනයේදී (Feasibility Study) සලකා බලන ප්රධාන ශක්යතා වර්ග 3ක් දක්වා ඒවා කෙටියෙන් පැහැදිලි කරන්න.
ආදර්ශ පිළිතුර සහ විවරණය:
1. SDLC හි ප්රධාන අදියර 6 අනුපිළිවෙලින්:
- පද්ධති හඳුනාගැනීම සහ අර්ථ දැක්වීම (System Identification and Definition)
- පද්ධති විශ්ලේෂණය (System Analysis)
- පද්ධති සැලසුම්කරණය (System Design)
- කේතීකරණය / සංවර්ධනය (Coding or Development)
- පරීක්ෂා කිරීම සහ ක්රියාත්මක කිරීම (Testing and Deployment)
- පද්ධති නඩත්තුව (System Maintenance)
2. ප්රධාන ශක්යතා වර්ග 3 සහ විස්තරය:
- තාක්ෂණික ශක්යතාව (Technical Feasibility): රෝහලේ නව පද්ධතිය ක්රියාත්මක කිරීම සඳහා අවශ්ය වන දෘඩාංග (Hardware), මෘදුකාංග (Software) සහ තාක්ෂණික දැනුම (Technical Expertise) ආයතනය සතුව පවතීද නැතහොත් ඒවා ලබාගත හැකිදැයි සොයා බැලීම.
- ආර්ථික ශක්යතාව (Economic Feasibility / Cost-Benefit Analysis): පද්ධතිය නිපදවීමට යන පිරිවැය (Cost) සහ එමඟින් රෝහලට දිගුකාලීනව ලැබෙන මූල්යමය හෝ ගුණාත්මක ප්රතිලාභ (Benefits) සංසන්දනය කර බැලීම. ව්යාපෘතිය ලාභදායීදැයි මෙයින් තීරණය වේ.
- මෙහෙයුම් ශක්යතාව (Operational Feasibility): නව පරිගණක පද්ධතිය හඳුන්වා දුන් පසු, රෝහල් කාර්ය මණ්ඩලයට සහ රෝගීන්ට එය පහසුවෙන් භාවිතා කිරීමට (User Acceptance) හැකිවේද සහ එදිනෙදා රෝහල් ක්රියාවලියට එයින් ඇතිවන බලපෑම තක්සේරු කිරීම.
(B) අවශ්යතා විශ්ලේෂණය සහ දත්ත ගැලීම් සටහන් (DFD)
ප්රශ්න:
1. රෝහලේ වත්මන් පද්ධතියේ තොරතුරු සහ අවශ්යතා රැස් කරගැනීමට (Information Gathering Methods) භාවිතා කළ හැකි ක්රමවේද 3ක් දක්වන්න.
2. ව්යුහගත විශ්ලේෂණයේදී (Structured Analysis) භාවිතා වන දත්ත ගැලීම් සටහනක (Data Flow Diagram - DFD) අඩංගු වන ප්රධාන සංකේත (Components) 4 නම් කර, ඒවායේ කාර්යය කෙටියෙන් ලියන්න.
1. රෝහලේ වත්මන් පද්ධතියේ තොරතුරු සහ අවශ්යතා රැස් කරගැනීමට (Information Gathering Methods) භාවිතා කළ හැකි ක්රමවේද 3ක් දක්වන්න.
2. ව්යුහගත විශ්ලේෂණයේදී (Structured Analysis) භාවිතා වන දත්ත ගැලීම් සටහනක (Data Flow Diagram - DFD) අඩංගු වන ප්රධාන සංකේත (Components) 4 නම් කර, ඒවායේ කාර්යය කෙටියෙන් ලියන්න.
ආදර්ශ පිළිතුර සහ විවරණය:
1. තොරතුරු රැස්කිරීමේ ක්රමවේද 3:
- සම්මුඛ සාකච්ඡා පැවැත්වීම (Interviews): රෝහලේ වෛද්යවරුන්, කළමනාකාරීත්වය සහ ලිපිකරුවන් සමඟ සෘජුව සාකච්ඡා කර අවශ්යතා හඳුනා ගැනීම.
- නිරීක්ෂණය (Observation): දැනට රෝහලේ රෝගීන් ලියාපදිංචි වන ආකාරය සහ ඖෂධ නිකුත් කරන ආකාරය පද්ධති විශ්ලේෂකයා විසින් පෞද්ගලිකව බලා සිට අධ්යයනය කිරීම.
- ලේඛන සහ ආකෘති පත්ර පරීක්ෂාව (Document Review): රෝහලේ දැනට භාවිතා වන රෝගී කාඩ්පත්, ලෝගු පොත් (Log books) සහ බිල්පත් පරීක්ෂා කිරීම.
2. DFD හි ප්රධාන සංකේත 4 සහ කාර්යයන්:
| DFD සංකේතය (Component) | එයින් සිදුවන කාර්යය (Function) |
|---|---|
| ක්රියාවලිය (Process) | ලැබෙන දත්ත ආදාන (Inputs) සකස් කර ප්රතිදාන (Outputs) බවට පරිවර්තනය කිරීම සිදු කරයි. (උදා: රෝගී විස්තර ගබඩා කිරීම). |
| බාහිර ස්වභාවය / එකලාව (External Entity) | පද්ධතියෙන් පිටත සිට පද්ධතියට දත්ත සපයන හෝ පද්ධතියෙන් දත්ත ලබාගන්නා පුද්ගලයින් හෝ බාහිර පද්ධති. (උදා: රෝගියා, වෛද්යවරයා). |
| දත්ත ගබඩාව (Data Store) | පද්ධතිය තුළ දත්ත තාවකාලිකව හෝ ස්ථිරව රඳවා තබා ගන්නා ස්ථානය නිරූපණය කරයි (ගොනු හෝ ඩේටාබේස් වගු). |
| දත්ත ගැලීම (Data Flow) | පද්ධතියේ එක් කොටසක සිට තවත් කොටසකට දත්ත ගමන් කරන දිශාව ඊතල හිසක් මඟින් පෙන්වයි. |
(C) පද්ධති පරීක්ෂාව, පරිවර්තනය සහ මෘදුකාංග වර්ගීකරණය
ප්රශ්න:
1. මෘදුකාංග පරීක්ෂා කිරීමේ අදියරේදී (Testing) භාවිතා වන සුදු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (White-box testing) සහ කළු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (Black-box testing) අතර ඇති ප්රධාන වෙනස පැහැදිලි කරන්න.
2. මෙම රෝහල් පද්ධතිය සජීවීව ක්රියාත්මක කිරීමේදී (Deployment) වඩාත්ම සුදුසු පද්ධති පරිවර්තන ක්රමය (System Conversion Method) කුමක්ද? ඔබගේ පිළිතුර හේතු සහිතව තහවුරු කරන්න.
1. මෘදුකාංග පරීක්ෂා කිරීමේ අදියරේදී (Testing) භාවිතා වන සුදු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (White-box testing) සහ කළු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (Black-box testing) අතර ඇති ප්රධාන වෙනස පැහැදිලි කරන්න.
2. මෙම රෝහල් පද්ධතිය සජීවීව ක්රියාත්මක කිරීමේදී (Deployment) වඩාත්ම සුදුසු පද්ධති පරිවර්තන ක්රමය (System Conversion Method) කුමක්ද? ඔබගේ පිළිතුර හේතු සහිතව තහවුරු කරන්න.
ආදර්ශ පිළිතුර සහ විවරණය:
1. සුදු පෙට්ටි සහ කළු පෙට්ටි පරීක්ෂාව අතර වෙනස:
- සුදු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (White-box Testing): මෙහිදී මෘදුකාංගයේ අභ්යන්තර කේත ව්යුහය (Internal Code Structure / Source Code) පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් ඇතිව, කේතයේ ඇති දෝෂ පරීක්ෂා කරනු ලබයි. මෙය සාමාන්යයෙන් සිදු කරන්නේ මෘදුකාංග ක්රමලේඛකයා (Programmer) විසිනි.
- කළු පෙට්ටි පරීක්ෂාව (Black-box Testing): මෙහිදී මෘදුකාංගයේ අභ්යන්තර කේතය පිළිබඳව සැලකිලිමත් නොවේ. පද්ධතියට නිවැරදි ආදාන (Inputs) ලබා දුන් විට අපේක්ෂිත නිවැරදි ප්රතිදාන (Outputs/Functionality) ලැබෙන්නේද යන්න පමණක් බාහිරින් පරීක්ෂා කරයි. මෙය Quality Assurance (QA) කණ්ඩායම හෝ පරිශීලකයා විසින් සිදු කරයි.
2. රෝහල සඳහා වඩාත්ම සුදුසු පරිවර්තන ක්රමය සහ හේතු:
මේ සඳහා වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ සමාන්තර පරිවර්තනය (Parallel Conversion) ක්රමයයි.
හේතු:
- අවදානම අවම වීම (Low Risk): රෝහලක් යනු මිනිස් ජීවිත සමඟ සම්බන්ධ අත්යවශ්ය සේවාවකි. නව පද්ධතියේ කිසියම් දෝෂයක් (Bug/Failure) ඇති වුවහොත්, පැරණි අතින් කරන පද්ධතියද ඒ සමඟම ක්රියාත්මක වන බැවින් රෝහල් කටයුතු අඩාල නොවේ.
- දත්ත සංසන්දනය කිරීමේ හැකියාව: පද්ධති දෙකෙහිම එකම දත්ත එකවර ඇතුළත් කරන බැවින්, නව පරිගණක පද්ධතියේ ගණනය කිරීම් සහ වාර්තා නිවැරදිදැයි පැරණි පද්ධතියේ වාර්තා සමඟ සසඳා බලා තහවුරු කරගත හැක.
* සටහන: රෝහලේ එක් අංශයකට පමණක් (උදා: බාහිර රෝගී අංශයට පමණක්) මුලින්ම පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන්නේ නම් නියමු පරිවර්තනය (Pilot Conversion) ද මේ සඳහා ගැළපෙන පිළිතුරක් ලෙස විභාගයේදී පිළිගනු ලැබේ. නමුත් කිසිවිටෙකත් Direct Conversion (ඍජු පරිවර්තනය) භාවිතා නොකළ යුතුය.